Η μέθοδος TEACCH

To TEACCH (Training and education of Autistic and Related Communication Handicapped Children) είναι ένα πρόγραμμα ειδικής εκπαίδευσης που διαμορφώνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες του αυτιστικού παιδιού και βασίζεται σε γενικές καθοδηγητικές γραμμές. Το πρόγραµµα TEACCH δηµιουργήθηκε από τους Eric Schopler και Gary Mesibov την δεκαετία του ’70 και έχει δυο ψυχοεκπαιδευτικά χαρακτηριστικά, την εξατοµικευµένη εκπαίδευση και την δηµιουργία ενός καλά δοµηµένου περιβάλλοντος.

 Τα άτομα με αυτισμό έχουν έναν ξεχωριστό τρόπο σκέψης, που είναι αποδεκτός και σεβαστός. Ο αυτισμός, σύμφωνα με την προσέγγιση TEACCH χαρακτηρίζεται ως μια διαφορετική «κουλτούρα», με την έννοια ότι τα άτομα με αυτισμό έχουν κοινά γνωστικά χαρακτηριστικά και παρόμοιες συμπεριφορές (Mesibov, Shea & Schopler, 2005).Η προσέγγιση του TEACCH είναι ιδιαίτερη διότι εστιάζει στο σχεδιασμό του φυσικού, κοινωνικού και επικοινωνιακού περιβάλλοντος. Το περιβάλλον δομείται έτσι ώστε να διευκολύνει τις δυσκολίες που έχει ένα παιδί με αυτισμό καθώς εκπαιδεύεται να συμπεριφέρεται με αποδεκτούς και κατάλληλους τρόπους. Είναι έτσι σχεδιασµένο ώστε να βοηθήσει τα άτοµα που εξαιτίας του αυτισµού έχουν πρόβληµα στην επικοινωνία, την κοινωνική συναναστροφή, στις γνωστικές δεξιότητες και την συµπεριφορά. Κύριος σκοπός του προγράµµατος TEACCH είναι να βοηθήσει το άτοµο µε αυτισµό να αναπτύξει δεξιότητες που θα το βοηθήσουν στην ανεξάρτητη – όσο είναι δυνατόν - ζωή του και γι’ αυτό το λόγο βασίζεται στην «κουλτούρα» του αυτισµού χρησιµοποιώντας την δοµηµένη διδασκαλία. Έτσι το πρόγραµµα TEACCH επικεντρώνεται στο πως τα άτοµα µε αυτισµό σκέφτονται, µαθαίνουν, και κατανοούν ώστε να προσαρµόζονται καλύτερα στις ανάγκες τους (Schopler, Mesibov & Hearsey, 1995). Προσφέρει σημαντικές κατευθυντήριες γραμμές και για να εφαρμοστεί θα πρέπει να κατανοηθεί η ιδέα στο σύνολό της. Η ιδέα του προγράμματος διαμορφώνεται από την θεωρία ότι ο αυτισμός είναι μια αντιληπτική διαταραχή με βιολογικά αίτια. Επικεντρώνεται στις δεξιότητες, τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα του κάθε ατόµου ξεχωριστά δίνοντας έµφαση στην εξατοµικευµένη αξιολόγηση έτσι ώστε να δημιουργηθεί εξατοµικευµένο εκπαιδευτικό πρόγραµµα (Mesibov, 1997).  Στο πρόγραµµα TEACCH περιλαµβάνονται γνωστική και συµπεριφορική θεραπεία οι οποίες έχουν προτεραιότητα ως στρατηγικές παρέµβασης. Αναπτύσσει δεξιότητες αποδεχόµενο την αναπηρία των ατόµων µε αυτισµό. Χρησιµοποιεί οπτικά ερεθίσµατα για καλύτερη εκπαίδευση εφόσον είναι ένα από τα δυνατά σηµεία του ατόµου µε αυτισµό. Στηριγμένο στο γεγονός ότι τα αυτιστικά παιδιά συχνά μαθαίνουν οπτικά, το TEACCH φέρνει την οπτική διαύγεια στην διαδικασία μάθησης με σκοπό να δομήσει την δεκτικότητα, την κατανόηση, την οργάνωση και την ανεξαρτησία. Τα παιδιά δουλεύουν σε ένα υψηλά δομημένο περιβάλλον που μπορεί να περιλαμβάνει την φυσική οργάνωση των επίπλων, καθαρά σχεδιασμένες περιοχές δράσης, προγράμματα που βασίζονται σε εικόνες και συστήματα εργασίας, και εκπαιδευτική διαύγεια. Το παιδί καθοδηγείται μέσα από μία ξεκάθαρη ακολουθία δραστηριοτήτων και επομένως αποσκοπεί στο να είναι πιο οργανωμένο. Πιστεύεται ότι ο σχηματισμός παρέχει στα παιδιά με αυτισμό μία ισχυρή βάση και πλαίσιο μάθησης. Αν και το TEACCH δεν εστιάζει ειδικώς στις κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες τόσο πολύ όσο άλλες θεραπείες μπορεί να χρησιμοποιηθεί παράλληλα με αυτές τις θεραπείες για να είναι πιο αποτελεσματικές (Panerai, Ferrante  & Zingale, 2002). Η δομημένη προσέγγιση αξιοποιεί τα ευρήματα της ψυχολογικής και εκπαιδευτικής έρευνας για την ιδιαίτερα καλή οπτική αντίληψη και σκέψη των ατόμων με αυτισμό (Quill, 1997).

Η εφαρμογή της δομημένης προσέγγισης βασίζεται σε μία συνεχή και συστηματική αξιολόγηση που εστιάζεται στις ικανότητες, τα ενδιαφέροντα και τις αναδυόμενες δεξιότητες των παιδιών με αυτισμό. Οι πληροφορίες που συλλέγονται για τα ενδιαφέροντα και τις εμμονές των παιδιών με αυτισμό αξιοποιούνται στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί με αυτισμό έχει εμμονή με τα τρένα, το εκπαιδευτικό υλικό για να διδαχθεί έννοιες, όπως τα χρώματα, τα σχήματα, οι αριθμοί, τα γράμματα ή λέξεις μπορεί να συνδέεται με το θέμα των τρένων. Ακόμη, καταγράφονται οι τρόποι με τους οποίους ένα παιδί με αυτισμό ανταποκρίνεται σε μία δραστηριότητα (Mesibov, Shea & Adams, 2001). Ο πρώτος στόχος της δομημένης προσέγγισης είναι η κατανόηση του περιβάλλοντος από τα άτομα με αυτισμό. Το δομημένο περιβάλλον ανταποκρίνεται καλύτερα στον ιδιαίτερο τρόπο σκέψης των ατόμων με αυτισμό. Όταν οι λειτουργίες του κάθε χώρου στο περιβάλλον είναι σαφείς τότε οι απαιτήσεις είναι κατανοητές από τα άτομα που καλούνται να ανταποκριθούν σε αυτό. Επιπλέον, το οργανωμένο περιβάλλον είναι προβλέψιμο και διευκολύνει την προσαρμογή των ατόμων με αυτισμό σε αυτό (Shulman, 2004α). Ο δεύτερος στόχος της δόμησης του περιβάλλοντος είναι η αυθόρμητη επικοινωνία του ατόμου με αυτισμό. Όταν ένα παιδί με αυτισμό γνωρίζει και είναι εξοικειωμένο με το περιβάλλον του, μπορεί να εκφραστεί καλύτερα για τις ανάγκες του μέσα σε αυτό. Αξίζει να επισημανθεί πως όταν τα άτομα με αυτισμό γνωρίζουν τις απαιτήσεις και τις δραστηριότητες που συνδέονται με διαφορετικούς χώρους και μάθουν να ακολουθούν ρουτίνες, είναι σε θέση να συμμετέχουν σε περισσότερες δραστηριότητες με μεγαλύτερη αυτονομία, χωρίς προτροπές και οδηγίες από τους άλλους (Shulman, 2004α).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

•           Faherty, C. (2003). Τι σημαίνει για μένα. Μεταφρ. Β. Παπαγεωργίου Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα

•           Haussler , A. (2011) Η μέθοδος Teacch για την εκπαίδευση ανθρώπων με αυτισμό επιμελεια Γ. Πατσικαθεοδώρου Ρόδων, Αθήνα

•           ICD-10.(1992).Ταξινόµηση Ψυχικών ∆ιαταραχών και ∆ιαταραχών

•           Συµπεριφοράς,Αθήνα: Βήτα          

•           Jordan, R. (2000), Η εκπαίδευση παιδιών και νεαρών ατόμων με αυτισμό, Ελληνική Εταιρεία προστασίας Αυτιστικών Παιδιών, Αθήνα

•           Lewis L., (1998),  Special diets for special kids I & II, Arlinghton: Future Horizons.

•           Lovaas O. I. (1987). "Behavioral treatment and normal intellectual and educational functioning in autistic children". Journal of Consulting and Clinical Psychology

•           Mesibov, G, Shea V. (2008), The TEACCH Approach to Autism Spectrum Disorders     (Issues in Clinical Child Psychology), Plenum press, New York

•           Mesibov, G.B. (1997). Formal and informal measures of the effectiveness of the TEACCH programme. Autism: The International Journal of Research and Practice

•           Mesibov, G., Schopler, E., & Shaffer, B. (1988). Adolescent and Adult Psycho educaztional Profile (AAPEP): Volume IV. Austin-Texas: proe. ed 

•           Panerai, S., Ferrante, L., & Zingale, M. (2002). Benefits of the Treatment and Education of Autistic and Communication Handicapped Children (TEACCH) programme as compared with a non-specific approach. Journal of Intellectual Disability Research

•           Quill, K. (1997). Instructional considerations for young children with autism: The rationale for visually cued instructions. Journal of Autism and Developmental Disorders

•           Schramm, R. (2006). Educate towards recovery. Turning the tables on autism. Hespe: Pro-ABA

•           Schopler, E., Mesibov, G.B., & Hearsey, K. (1995). Structured teaching in the TEACCH system. In: E. Schopler & G.B. Mesibov. (Eds.), Learning and Cognition in Autism. New York: Plenum Press

•           Schopler, E.,Reichler, R., Bashford, A., Lansing, M, & Marcus, L. (1990). Psychoeducational Profile Revised : Volume I. Austin -Texas: pro.ed

•           Shulman, C. (2004α), Δομημένη Εκπαίδευση: TEACCH. Στα Πρακτικά του 1ου Διεθνούς επιστημονικού Συμποσίου «Το Πάζλ του Αυτισμού» (σελ .132-151). Λάρισα: Σύλλογος Γονέων, Κηδεμόνων και Φίλων Αυτιστικών Ατόμων Ν. Λάρισας

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική παιδαγωγός (MA)

Ασκήσεις για ενίσχυση προσοχής και συγκέντρωσης

Όταν χρησιμοποιούμε τον όρο προσοχή, εννοούμε την ικανότητα του ατόμου να εστιάζει και να συγκεντρώνεται σε ένα ερέθισμα για συγκεκριμένο διάστημα. Η αδυναμία συγκέντρωσης αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα στην μαθησιακή διαδικασία, καθώς ο μαθητής δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του σχολείου. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και ΔΕΠΥ αφαιρούνται κατά τη διάρκεια του μαθήματος και της μελέτης στο σπίτι με αποτέλεσμα να μην ολοκληρώνουν  εργασίες και δραστηριότητες. Μέσα από ασκήσεις μπορούμε να αφυπνίσουμε την προσοχή και τη συγκέντρωση των παιδιών. Ο στόχος σε όλες τις δραστηριότητες είναι να ολοκληρώνονται ανεξάρτητα από τον αριθμό των διαλειμμάτων που θα χρειαστεί το παιδί.

• ·         Ζητάω απ’ το παιδί να βάλει σε σειρά ως μοτίβο τα counting rods. Φτιάχνουμε το μοτίβο με διαφορετικά χρώματα ώστε το παιδί να τα αντιγράψει.
• ·         Παίζουμε χαλασμένο τηλέφωνο. Μιλάμε ψιθυριστά και το παιδί επαναλαμβάνει.
• ·         Φτιάχνουμε μια κάρτα με ένα STOP. Ζητάμε απ’ το παιδί να τρέξει στο δωμάτιο και μόλις σηκώσουμε την κάρτα πρέπει να σταματήσει.
• ·         Αφήνουμε πάνω στο τραπέζι έναν μαρκαδόρο, μια ξυλομπογιά και ένα μολύβι. Τα κρύβουμε και του ζητάμε να τα βάλει με την ίδια σειρά.
• ·         Βοηθητικά θα φανούν παιχνίδια παρατηρητικότητας όπως είναι το σκόρ4, παζλ, dobble κ.α. (σημαντικό είναι να καταγράφουμε το χρόνο που αφιερώνει το παιδί στο παιχνίδι και να προσπαθούμε να αυξάνεται σταδιακά)
• ·         Σε μικρότερες ηλικίες βοηθητικοί είναι οι λαβύρινθοι. Δεν ξεχνάμε να αυξάνουμε το βαθμό δυσκολίας.
• ·         Δεν ξεχνάμε να κάνουμε εναλλαγές και με κινητικά παιχνίδια, ιδέες θα βρείτε στο άρθρο Κινητικά παιχνίδια για ενίσχυση της προσοχής σε παιδιά με ΔΕΠΥ

Οι ασκήσεις λειτουργούν υποστηρικτικά και όχι ως πρόγραμμα ολοκληρωμένης παρέμβασης. Η αξιολόγηση από ειδικό θα βοηθήσει να δημιουργηθεί ένα εξατομικευμένο, θεραπευτικό πρόγραμμα βασισμένο στις ανάγκες του παιδιού σας.

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός(MA)

Πώς να αντιμετωπίσουμε τις Διαταραχές Ύπνου στα παιδιά με ΔΕΠΥ

Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ παρουσιάζουν Διαταραχές Ύπνου. Ο ύπνος τους είναι ανεπαρκής και κακής ποιότητας, το γεγονός αυτό παρατηρείται από τη βρεφική ηλικία. Τα παιδιά με ΔΕΠΥ δυσκολεύονται να κοιμηθούν το βράδυ και να ξυπνήσουν το πρωί, κοιμούνται λιγότερο και εμφανίζουν περισσότερες ενοχλήσεις κατά τη διάρκεια του ύπνου. Οι δυσκολίες αυτές τους δημιουργούν υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και τα καθιστούν λιγότερο αποδοτικά στις δραστηριότητες τους.

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση της ποιότητας του ύπνου. Αρχικά, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα οργανωμένο πρόγραμμα το οποίο θα ακολουθούμε με συνέπεια. Η ρουτίνα δημιουργεί ασφάλεια στο παιδί και μειώνει τα επίπεδα του άγχους. Το παιδί έχοντας μια λίστα καθηκόντων είναι προετοιμασμένο για όλες τις δραστηριότητες και τις υποχρεώσεις που έχει κατά τη διάρκεια της ημέρας. Επομένως, φτάνοντας στο τέλος της λίστας προετοιμάζεται και για την ώρα του ύπνου.

Επιπλέον, η φυσική δραστηριότητα έχει μεγάλη σημασία για την ποιότητα του ύπνου, αφού τον κάνει πιο αναζωογονητικό και ποιοτικό. Η άσκηση βοηθά στην σωματική εκτόνωση του παιδιού και στον καλύτερο έλεγχο των κινήσεων.

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι η μουσική είναι ένας καλός σύμμαχος. Βάζοντας κλασική μουσική στα παιδιά μπορούμε να φτιάξουμε ένα χαλαρωτικό περιβάλλον που να τα προετοιμάσει για τον ύπνο. Η μουσική μπορεί να απαλύνει το άγχος και να ενισχύσει τις θετικές σκέψεις.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πόσο σημαντικό είναι να κοιμούνται τα παιδιά σωστά. Ο σωστός ύπνος είναι απαραίτητη προϋπόθεση της καλής υγείας. Η σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα και την ποιότητα του. Επίσης, η μνήμη και η συγκέντρωση, ενισχύονται με τον ύπνο , καθώς είναι η κυριότερη διαδικασία παγίωσης της μνήμης. Επομένως, είναι ένας τρόπος να ενισχυθεί η ικανότητα μάθησης και η αποδοτικότητα του παιδιού σε δραστηριότητες.

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός(MA)

Άσκηση για την κατανόηση κειμένου

Παρατηρούμε συχνά ότι τα παιδιά κάνουν ανάγνωση ενός κειμένου αλλά δεν αντιλαμβάνονται το νόημα του. Το γεγονός αυτό μπορεί να οφείλεται είτε στην προσπάθεια που κάνουν για να διαβάσουν καλά το κείμενο (με αποτέλεσμα να χάνουν το νόημα), είτε στην έλλειψη προσοχής και συγκέντρωσης. Ας δούμε έναν τρόπο για εξάσκηση στην κατανόηση κειμένου.

Αρχικά, δίνουμε στο παιδί ένα κείμενο με γνώμονα το βαθμό δυσκολίας του. Ο μαθητής διαβάζει το κείμενο 2 φορές (στις μικρές ηλικίες και σε μαθητές με δυσαναγνωσία μπορούμε να τους το διαβάσουμε εμείς). Στη συνέχεια, του δίνουμε τις ερωτήσεις κατανόησης. Η κάθε ερώτηση είναι κυκλωμένη με διαφορετικό μαρκαδόρο. Δίνουμε στο παιδί χρωματιστά χαρτάκια και του ζητάμε να βάλει το σωστό χρώμα μέσα στο κείμενο, στο σημείο που βρίσκεται η απάντηση. Αν το παιδί βάλει το χαρτάκι δίπλα στη σωστή πρόταση, τότε την κυκλώνουμε και με τον μαρκαδόρο του ίδιου χρώματος. Τέλος, επιβραβεύουμε το παιδί για την προσπάθεια.

Στη συγκεκριμένη άσκηση ξεκινάμε με μικρής έκτασης κείμενα. Επίσης, στην αρχή είναι σημαντικό να γίνεται μόνο προφορικά και να μην χρειάζεται το παιδί να αντιγράψει την απάντηση. Ας κάνουμε τη μελέτη στο σπίτι μια ευχάριστη διαδικασία!

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός(MA)

Παραγωγή Αφηγηματικού Λόγου - Τεχνική Φανταστικών Υποθέσεων

Συχνά, παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν δυσκολίες στην παραγωγή αφηγηματικού λόγου. Ένας διασκεδαστικός τρόπος για την ενίσχυση του αφηγηματικού λόγου είναι η τεχνική των φανταστικών υποθέσεων. Τα παιδιά καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήσεις με υποθετικά σενάρια και να περιγράψουν υποθετικές καταστάσεις. Η άσκηση μπορεί να γίνει προφορικά και γραπτά. Μπορούμε να δημιουργήσουμε φανταστικές υποθέσεις από γεγονότα της καθημερινότητας, από ταινίες ακόμα κι από αντικείμενα που υπάρχουν στο χώρο μας. Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

·         Τι θα συνέβαινε αν δεν υπήρχαν σχολικά κτίρια και τα μαθήματα γίνονταν στη φύση;

·         Τι θα συνέβαινε αν οι μαθητές γίνονταν δάσκαλοι και οι δάσκαλοι μαθητές;

·         Τι θα συνέβαινε αν στα σπίτια μας δεν υπήρχαν έπιπλα;

·         Τι θα συνέβαινε αν ξαφνικά δεν υπήρχε το διαδίκτυο;

·         Τι θα συνέβαινε αν το σχολείο ξαφνικά βρισκόταν στη Σελήνη;

·         Τι θα συνέβαινε αν τα ζώα μιλούσαν;

·         Τι θα συνέβαινε αν το σχολείο ξαφνικά βρισκόταν στο 2050 στο μέλλον;

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός(MA)

Κινητικά παιχνίδια για ενίσχυση της προσοχής σε παιδιά με ΔΕΠΥ

Το παιχνίδι έχει σημαντικό ρόλο στη σωματική, την ψυχοσυναισθηματική, την κοινωνική και τη γνωστική ανάπτυξη του παιδιού. Με το παιχνίδι τα παιδιά εκφράζονται, μαθαίνουν, διασκεδάζουν και εκτονώνονται. Τα κινητικά παιχνίδια είναι ένας έξυπνος τρόπος για την ενίσχυση της προσοχής και της συγκέντρωσης, ειδικά για παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα.

Παιχνίδι με μπάλα: Δίνουμε οδηγίες ενώ  πετάμε την μπάλα.Το παιδί επαναλαμβάνει τις οδηγίες όταν μας πετάει πίσω την μπάλα. Με τον τρόπο αυτό γίνεται εξάσκηση της βραχυπρόθεσμης μνήμης. Το παιδί πρέπει να μένει συγκεντρωμένο στην ακουστική πληροφορία και να την ανακαλέσει άμεσα από τη μνήμη του.

Παιχνίδι «Ακίνητος!»: Το παιδί περπατάει και όταν ακούσει «Ακίνητος» θα πρέπει να μείνει στην ίδια θέση για 10 δευτερόλεπτα. Όταν τελειώσει ο χρόνος πρέπει να καταγράψει τα αντικείμενα που παρατήρησε.

«Το μυστικό του  βάζου» :Βάζουμε μέσα σε βάζα διάφορα υλικά π.χ. αλεύρι, ζάχαρη, άμμο κ.α. Κρύβουμε μέσα αντικείμενα και το παιδί πρέπει να τα βρει.

Παιχνίδι «Η λέξη αρχίζει»: Πετάμε την μπάλα στο παιδί λέγοντας ένα γράμμα, το παιδί μας την πετάει πίσω λέγοντας μια λέξη που ξεκινάει με το γράμμα. Το ίδιο μπορούμε να κάνουμε δίνοντας του κατηγορίες επαγγελμάτων, φαγητών, ζώων κ.α.

Παιχνίδι«Ζώα και μαρκαδόροι»: Παίρνουμε 3 μαρκαδόρους και δίνουμε σε κάθε έναν το όνομα ενός ζώου. Κάθε φορά που σηκώνουμε έναν μαρκαδόρο το παιδί πρέπει να μιμηθεί τις κινήσεις του αντίστοιχου ζώου. Το παιδί θα πρέπει να ανακαλέσει από τη μνήμη του ποιο χρώμα αντιστοιχεί σε κάθε ζώο αλλά και να προσέχει ταυτόχρονα ποιο χρώμα έχουμε σηκώσει.

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός (MA)

Η ανάπτυξη του παιδιού στα 5 χρόνια

Κοινωνική συμπεριφορά:

• Συμμετέχει σε ομαδικό παιχνίδι.
• Επιλέγει τους φίλους του.
• Παρηγορεί άλλους σε ανάγκη.

Ακοή και γλώσσα:

• Μιλάει με ευχέρεια και ευκρίνεια.

Όραση και λεπτοί χειρισμοί:

• Ζωγραφίζει άνθρωπο με πολλά μέρη του σώματος.
• Κάνει σκάλες με 6 κύβους.
• Βελονιάζει χάντρες με ευχέρεια.
• Αντιγράφει τρίγωνο.

Αδρή κινητικότητα:

• Κατεβαίνει σκάλες (ένα πόδι σε κάθε σκαλί).
• Αναπηδάει και πιάνει τη μπάλα.
• Περπατάει «φτέρνα- δάχτυλα» προς τα πίσω.

Αν παρατηρήσετε καθυστέρηση σε κάποιο στάδιο ανάπτυξης του παιδιού, θα πρέπει να ζητήσετε τη γνώμη ειδικού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πρώιμη παρέμβαση είναι πολύ σημαντική, καθώς μπορεί να βοηθήσει στην ομαλή ανάπτυξη του παιδιού μας.

(S.Lingam, 1987)

Ζωή Δαμοπούλου

Ειδική Παιδαγωγός (MA)